رێڤه‌به‌رێ نه‌خۆشخانا كۆرۆنایێ: چاڤه‌رێ پێله‌كا دژوارا كۆرۆنایێ ینه‌ ل پشتى جه‌ژنێ

 

د. هه‌كار مسته‌فا، رێڤه‌به‌رێ نه‌خۆشخانا كۆرۆنایێ ل دهۆكێ د دیداره‌كێ دا به‌حس ل نووترین ره‌وشا كۆرۆنایێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ دكه‌ت و دده‌ته‌ زانین كو هێشتا كۆرۆنا مه‌ترسیه‌ ل سه‌ر پارێزگه‌ها دهۆكێ و د رۆژانێن جه‌ژنێ دا ئه‌ڤ مه‌ترسیه‌ دێ دیار تر بیت و دده‌ته‌ زانین كو نها 30 تووش بوویى ل بن هه‌ناسا ده‌ستكردن و دوور ژى نابینیت كو ڤایرۆسى هندى ژى بگه‌هیته‌ هه‌رێما كوردستانێ كا چاوان یێ چینى گه‌هشت.

دیدار: نیوار محه‌مه‌دسه‌لیم:

نوش: ئه‌م دشێین بێژین كۆرۆنا یا كێم دبیت و ره‌وش باشتره‌؟
د. هه‌كار مسته‌فا: نها نه‌شێین بێژین ره‌وشا كۆرۆنایێ گه‌له‌ك یا باشه‌، چونكو هه‌تا نها ژى ژماره‌كا زۆر یا نه‌خۆشان یێ ل نه‌خۆشخانێ و نێزیكى 30 نه‌خۆشان یێ ل ژێر ئامیرێ هه‌ناسا ده‌ستكرد. به‌لێ وه‌كو هه‌ڤبه‌ركى ل گه‌ل دو حه‌فتیێن بورى ره‌وش باشتره‌ و بارگرانى یا ل سه‌ر هه‌وارهاتنا كۆرۆنایێ كێمتره‌، ره‌وش باشتره‌ به‌لێ ب رێژه‌كا گه‌له‌ك كێم.

نوش: رێژا مرنێ په‌یوه‌ندى ب یا تووشبوونێ ڤه‌ هه‌یه‌؟
د. هه‌كار مسته‌فا: رێژا مرنێ په‌یوه‌ندى یا ب مرنێ ڤه‌ هه‌ى، به‌لێ ئامارێن دروست ل به‌ر ده‌ست نینن، ب گۆره‌ى داتایێن ستاتیسكى. گه‌له‌ك كه‌س پشكنینان ناكه‌ن. گه‌له‌ك نه‌خۆشان نیشان نینن، یان بێ كو پشكنینێ بكه‌ن ژ نیشانان د زانین كۆرۆنایه‌. ئامارێن نه‌خۆشخانێن ئه‌هلى ژى ب دروستى ناگه‌هنه‌ ده‌ست. گه‌له‌ك ب زه‌حمه‌ت ئه‌ڤ ئاماره‌ دهێنه‌ به‌رهه‌ڤكرن، به‌لێ ب ره‌نگه‌كێ گه‌له‌ك دروست ناهێنه‌ وه‌رگرتن، هه‌كه‌ ته‌ماشه‌ى بكه‌ین ل سه‌رانسه‌رى جیهانى رێژا مرنێ ل دووڤ ستانده‌ردێن جیهانى ژ 2.5 هه‌تا 3% یه‌.
به‌لێ هه‌ر كه‌سێ ل سه‌ر ئامیرێ هه‌ناسا ده‌ستكرد دهێته‌ دانان، ئانكو ساخله‌میا وى نه‌یا باشه‌. مه‌ چار قووناغێن كۆرۆنایێ یێن هه‌ین، ئێك یان نیشان نینن یان گه‌له‌ك د سڤكن، یا دویێ نیشان یێن هه‌ین و هه‌ناسا وى پیچه‌ك كێم و زێده‌ دبیت، یێ سیێ پێدڤى ب ئوكسجینێ یه‌ ل هنده‌ك ده‌مان یان به‌رده‌وام و قووناغا چارێ ئه‌وه‌ ل بن هه‌ناسا ده‌ستكرد دهێته‌ دانان.

نوش: پێشبینیا ره‌وشه‌كا وه‌كو یا پشتى نه‌ورۆزێ ژ جه‌ژنا ره‌مه‌زانێ بكه‌ین؟
د. هه‌كار مسته‌فا: وه‌كو یا دیار و مه‌ ب خوه‌ دیتى د رۆژانێن هه‌لكه‌فتان دا، خه‌لك زێده‌تر نێزیكى ئێك دبیت، هه‌ر چه‌نده‌ رێنما ده‌ركه‌فتن، به‌لێ ل ده‌مێ قه‌ره‌بالغێ رێنما ژ لایێ خه‌لكى ڤه‌ ناهێنه‌ بجهئینان. ژ به‌ر هندێ ژى مه‌ دیت پشتى نه‌ورۆزێ ب حه‌فتیه‌كێ مه‌ دیت پێله‌كا دژوار یا كۆرۆنایێ دهۆك ڤه‌گرت و گه‌هشته‌ وى راده‌یى نه‌خۆشخانێن مه‌ پڕبوون ژ نه‌خۆشان و گه‌هشته‌ وى راده‌ى 40 نه‌خۆش ل بن هه‌ناسا ده‌ستكرد ل ڤێ نه‌خۆشخانێ هاتنه‌ دانان. ئه‌ڤه‌ ژى ژ ئه‌نجامێ جه‌ژنا نه‌ورۆزێ و قه‌ره‌بالغێ، ژ به‌ر هندێ ژى ئه‌ز ب خوه‌ وه‌سان دبینم كو پشتى جه‌ژنا ره‌مه‌زانێ دێ پێله‌كا دى یا دژوار دهۆكێ ڤه‌گریت و ب تایبه‌ت هه‌موو جه د ڤه‌كرینه‌ و خه‌لك دێ سه‌ره‌دانا كه‌ت و چنه‌ جهێن گشتى ژى.
ده‌ما پێل دهێت سێ هه‌یڤان دكێشیت، یا ئێكێ ژ هه‌یڤا هه‌شت هه‌تا یازده‌ ده‌ستپێكر، ئه‌ڤه‌ ژى پشتى نه‌ورۆزێ ده‌ستپێكریه‌ و ئه‌م یێ د ناڤ وێ پێلێ دا و ئه‌ڤ پێله‌ دێ پشتى جه‌ژنا ره‌مه‌زانێ گه‌له‌ك ب به‌رفره‌هى ده‌ست پێ كه‌ت.

نوش: هه‌وه‌ پێ باش بوو، قه‌ده‌غه‌ هاتیه‌ راكرن.
د. هه‌كار مسته‌فا: ئه‌م ل گه‌ل وێ چه‌ندێ نه‌بوون قه‌ده‌غه‌یا هاتنوچوونێ هاتیه‌ راكرن. هه‌كه‌ هنده‌ك كه‌س بێژن رۆژێن به‌رى جه‌ژنێ خرابتر بوو، راسته‌ به‌لێ رۆژانێن به‌رى جه‌ژنێ خه‌لك یێ نه‌چاره‌ و دێ پێدڤیێن خوه‌ كریت و خه‌لكه‌ك ژى یێ هه‌یى ژیارا وان یا ل سه‌ر وان تشتان، به‌لێ ده‌ركه‌فتن ل رۆژانێن جه‌ژنێ تشته‌كێ كه‌یفێ یه‌ و دشیان دایه‌ ئه‌و كه‌یف بهێته‌ پاش ئێخستن یان ژى هه‌ر نه‌هێته‌ كرن. كه‌س ژ نه‌چارى ناچیته‌ جه‌ژنێ.

پێدڤیه‌ خه‌لك پێگریێ ب رێنمایێن ساخله‌میێ بكه‌ن و نه‌چنه‌ جهێن قه‌ره‌بالغ و قه‌ره‌بالغێ دروست نه‌كه‌ن، یا دژى پشته‌ڤانیا خه‌لكى بكه‌ین ڤاكسینێ بدانن چونكو رێیا ئێكانه‌ یا كێمكرنا كۆرۆنایێ و نه‌هێلانا مه‌ترسیێ دانانا ڤاكسینێ یه‌.

نوش: گه‌له‌ك كه‌س ب ڤاكسینێ گه‌له‌ك د ئێشن؟
د. هه‌كار مسته‌فا: ڤاكسین پێكهاته‌كا ڤایرۆسى یا چینى(جینایات) یه‌، گوهۆڕینه‌كا وه‌سان یا تێدا كرى، كو ده‌ما دچته‌ د ناڤ له‌شى دا زیانه‌كا مه‌زن نه‌گه‌هینیته‌ له‌شى. ئه‌ڤه‌ دبیته‌ ئه‌گه‌رێ وێ چه‌ندێ كو ئه‌ڤ كه‌سێ تووشى كۆرۆنایێ دبیت ب ره‌نگه‌كێ سڤك تووشى ڤێ نه‌خۆشیێ ببیت. هه‌كه‌ ئه‌ڤ كه‌سێن نها ل بن هه‌ناسا ده‌ستكرد ڤاكسین وه‌رگرت بایه‌، دبیت نها نیشانێن وى گه‌له‌ك سڤكتر بان. ڤاكسین رێژا نڤاندنا نه‌خۆشى و دانانا نه‌خۆشى ل سه‌ر ئامیرێ هه‌ناسا ده‌ستكرد گه‌له‌ك كێم دكه‌ت. ژ به‌ر هندێ ژى نێزیكى 48 ده‌مژمێران نیشان یێن هه‌ین و ئه‌ڤه‌ د هه‌موو ڤاكسینا دا دیار دكه‌ت، نیشانا وێ چه‌ندێ یه‌ كو ڤاكسین یا كارێ خوه‌ دكه‌ت.

نوش: باشترین ده‌م بۆ ناڤبه‌را هه‌ردو قورچێن ڤاكسینێ كه‌نگى یه‌؟
د. هه‌كار مسته‌فا: باشترین ده‌م نه‌هاتیه‌ دیاركرن، به‌لێ ب ره‌نگه‌كێ گشتى د ناڤبه‌را هه‌یڤه‌ك هه‌تا سێ هه‌یڤان دایه‌، ئه‌ڤ ده‌مه‌ یێ دانایه‌ بۆ مفا وه‌رگرتن ژ ڤاكسینێ.

نوش: مه‌ترسى ل سه‌ر هاتنا ڤایرۆسى هندى بۆ دهۆكێ هه‌یه‌؟
د. هه‌كار مسته‌فا: هه‌تا نها وه‌كو دبێژن 274 جۆرێن كۆرۆنایێ یێن هه‌ین، به‌لێ ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ گه‌له‌ك به‌حس ل چار جۆران دهێته‌ كرن، یێ چینى، یێ ئه‌فریقى، یێ به‌رازیلى و یێ هندى. ڤان جۆران جوداهى یا هه‌ى، یێ هندێ نیشانێن وێ گه‌له‌ك زێده‌ترن ژ به‌ر هندێ ڤه‌گوهاستنا وى ژ جهه‌كى بۆ جهه‌كێ دى باشتره‌. هه‌ر چه‌نده‌ ژینگه‌هێ ژى كارتێكرنا خوه‌ یا ل سه‌ر هه‌یى بۆ هه‌ر تشته‌كێ گه‌شێ بكه‌ت ده‌وروبه‌ران كارتێكرن یا هه‌ى ژ به‌ر هندێ خوارن و پاقژى گه‌له‌ك د گرنگن. كا چاوان ڤایرۆسێ چینى ب ره‌نگه‌كێ چاڤه‌رێنه‌كرى گه‌هشته‌ هه‌رێما كوردستانێ وه‌سان یێ هندى ژى یێ پێش بینى كریه‌ بگه‌هیته‌ هه‌رێما كوردستانێ.

زێده‌تر نیشان بده‌

newar bashuri

وه‌كو رۆژنامه‌ڤان ل پارێزگه‌ها دهۆكێ كار دكه‌م. ل سالا 2007ێ هه‌تا نها ل سه‌ر كارێ راگه‌هاندنێ به‌رده‌وامم. ده‌رچوويێ زانكۆيا دهۆك پشكا ئاداب ئنگليزى مه‌.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *