١٠ گرنگترين نيشانێن دیار دكەن كو لەشێ تە داخو ازا هاريكارييێ دكەت

نۆش نیوز:ڤەمان عبدلعزیز سیدو

١-به رده وام هشكبوونا پيستی:
پستئ هشک زورجارا دبیته ئه گه رئ نه مرتاحیئ ویئ بیزارکه ره . مه زنترین ئه ندامئ له شى
د شكئت ,دخوريت ئه گه رڤيتامينئت پیتڤى بکارنه ئینن ب تایبه تى ڤیتامین E ل دا نئت خوارنئنن روزانه دا. بو کئمکرنا هنده ک ڤان نیشانا هه ول بده ین پتر ماسی و(گیز,فسته ق,باهیف و….) و روینه کئ
ته ندروست ل خوارنئ ب کاربئینن.

٢-نازكبوونا پرچى و/يان نينوكان:
هه روەکی هشکبوونا پیستى, نازكبوونا پرچى و/يان نينوكان دیاردکە ت کئمییا ڤیتامینا و کانزایایە. کئمییا ئاستئ کالسیوم و/یان ڤیتامین B دبیتە ئە گە رئ شکە ستنئئئ و هشکبوونئ. چاره سه رییا وئ پئک دهئت ژ ئێك یان پتر ژ ڤان خوارنان : نانێ 100 %گه نم، هه مى دانه وێله، شیر، باقله مه نی (فاسولیا، نوك و پتات(ز

٣-زێدەبوونا حەز يان بكارئينانا سوديوم يان خوارنا خوێ دێ شێين بێژين ڕامانا وێ ئەوه كو لەشی كانزا نينن:

 

زوربه یا كانزایا پێكهاته یا خو ێیی هه یه، ئانكو ل دەمێ له شێ ته حه زا خوارنێن ب خوێ هه بیت وەكى )جبسێت پتاتا، بندەق عه بید ، گوشتێ هشك ….) زۆر جارا ئاماژەیه بۆ وێ چه ند ێ كه پێد ڤی ب كانزایێن زئدەترە. هه روەسا حه زكرن ل خوارنێت ب خوێ ڕەنگه نیشانه ك بیت بۆ هه وكرنێ یان هه وكرن ل جهه كێ له شی دا هه یه.

 

 

٤-زێدەبوونا حەز يان بكارئينانا خوارنێن ب شەكر:
هه روەكی خالێن پێشتر . حه زا خوارنا زێدە یا شه كرێ ب گشتی ئاماژەیه بۆ كێمییا خوارنه كا گونجای . گه له ك ڕێك هه نه بۆ ڕێگیریكرنێ ل ڤان حه زان :- گه له ك ئاڤێ ڤه خون، كه سكاتییێ نوی و به لگێن وان بخون یان ب ته ندروستتر یان ز ێدەتر بخون.

٥-زێدەبوونا حەز يان ب كارئينانا خوارنێن خاڤ دشێت ئاريشان د لە شيدا بهێلن:
خوارنێن خاڤ وەك (سوشی، په نیر …) ڕەنگه ئاماژەیه بۆ هندەك نه هه ڤسه نگییێ د ناڤ سیسته مێ هه رسكرنێ و گه دە ی دا. ئه گه رێ وێ خوارنێت خاڤ كاریگه ری ل سه ر كێمكرنا بارێ نه ئاسودەیی وە ك نه خوشی گه دە یان گرژ بوونا ماسولكان. ڤان خارنا ته مام بكه ل گه ل كه سكاتییێ نو ی و به لگێن وان یان فێقی.

٦-زێدەبوونا حەزا بكارئينانا خوارنێن دەريايی:
ل ڤێرێ ئاریشه دبیته دوو به ش: – كێمییا ماددەیێن خوراكی یان كانزایا (بارا پتر پروتین) یان هه بوونا هند ەك جۆرێن كێمییا یود.
خوارنێن د ەریایی بگه له ك شێوەیا هه لبژارتنه کا ساخله مه. هه رچه ند د ڤئت پشتڕاست بین ژ نیبوونا گوشتی و بالند ا یان هند ەك جێگران بۆ گیاخورا بۆ د ویركه ڤتن ژ ڤێ حه زێ (حه زا خوارنێن
د ەریایی( به لانسه ك هه بیت د خوارنا دا.

 

٧ –(ئاگروك يان بەلەك) دبيت نيشانا ئاريشەکێ بيت د لە شيدا:
هه بوونا (ئاگروكێ یان به له كی) ل سه ر ئه نیشكێ یان ملی ئاماژە یه بۆ كێمییا ڤیتامینان ل گه ل كانزایا. ڤیتامین A ل گه ل ڤیتامین C به ربه لاڤترین ئه گه ره. ئه ڤه د هزرا مه دا بیت ، هه ولبد ەین
د ناڤ خوارنێن خۆ دا مفای ژ مژمژێ، گێز ەر و پرته قالێ ببینین و بكاربینین.

٨ -ئاريشێن ماسولكا ، كێم خەوی يان بێخە وی:
ل هه می نیشانان ئه ڤ سێ یه زۆر جارا زۆر ب ئاریشه نه.
مه گنیسیو م هه لگرەكێ ناسیارێ چالاكییێن د ەمارا. و پوتاسیو م مادد ەیێ خوراكییێ گرنگ بۆ
ته ندروستییا مێشك، دل و ماسولكایه، دشێین ز ۆربه یا ڤان نه خۆشییا كێم بكه ین. ئه و خوارنێن وەكی
كه سكاتییێن كه سك، ب به لگ، باهیڤ، گیز، قه یسی، حلیك، موز و گه له كێن دی دشێن هاریكارییا
ژناڤ برنا یان نه هێالنا ئه ڤان نیشانێن جه سته یی و د ەروونی ب كه ن.

٩-خوينبەربوون ژ دەڤی يان پديا دەڤی:
خوینبه ربوون ژ د ەڤی یان پدیا د ەڤی بارا پتر ژ به ر كێمییا ڤیتامین C ڕویددەت. ژ به ر ڤێ چه ند ێ پشتڕاست بین ل سه ر درست چاڤدانا د ەڤی كو گه له ك یا فه ره (گرنگه). گه له ك سەرچاوێن ڤیتامین C هه نه، وەکی: – فێقی (ب تایبه تی پرته قال)، كه سكاتی و سیر.

١٠ -زئدەبوونا حەزا خوارن يان ڤەخوارنێن ترش:
گوهۆڕ ینێن هورمونی د له شیدا (بۆ نموونه ژنێن دووگیان)دبیت پتر حه زا خوارن و ڤه خوارنێن ترش هه بیت.
زئد ەباری ڤێ چه ندێ، ئه و پێكهاته یێن د ناڤ خوارنێن ترشدا هاندانا جگه ری و زراڤی د كه ن
– كو ئه ڤه ئاماژە ددەته هه بوونا ئاریشه یه كێ د ئێك ژ واندا یان د هه ردووكاندا.
ژێدەرێن ساخله م یێن تڕشاتی: د ڕى (یان شه ربه تا وان) و له یمونێ ب خۆڤه دگرن.

ڤه مان عبدلعزیز سیدو
قوتابییا ماسته ر ئ / ته ندروستى گشتی

زێده‌تر نیشان بده‌

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *