د. نزار عسمه‌ت: ره‌وشا ساخله‌میێ ل دهۆكێ یا باشه‌ و ل بن كۆنترۆلێ یه‌، به‌لێ هندێ ناگه‌هینیت كو مه‌ترسى نینه‌

نوش نیوز:
د. نزار عسمه‌ت رێڤه‌به‌رێ گشتى یێ ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ دبێژیت: “ره‌وشا ساخله‌میا دهۆك پشتى زێده‌بوونا ژمارا حاله‌تێن تووشبوون ب كۆرۆرنا ڤایرۆس یێ باش نینه‌، به‌لێ ل بن كۆنترۆلێ یه‌، دبێژیت ژى: “به‌لێ هه‌كه‌ كاودان ب ڤى ره‌نگى بن و كۆرۆنا ڤایرۆس ب ڤى ره‌نگى به‌ر ب زێده‌بوونێ ڤه‌ بچیت ب پشت راستى ڤه‌ كاودان ل دهۆكێ ژى دێ خراب بن و ل وى ده‌مى دێ پێڤدى ب پشته‌ڤانیا زێده‌تر بین بۆ كۆنترۆلكرنا كاودانێن ساخله‌میێ ل دهۆكێ”.
ئاماژه‌ ب وێ چه‌ندێ ژى دكه‌ت كو وه‌كو رێڤه‌به‌ریا گشتى یا ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ وه‌سان دبینن كو پێدڤیه‌ هه‌موو كه‌س ده‌مامكان ل به‌ر خوه‌ بكه‌ت هه‌ر ژ بۆ پاراستنا خوه‌ و هه‌ر ژى ژ بۆ پاراستنا كه‌سێ به‌رامبه‌ر، “بێگۆمان ئه‌م پێشنیاز دكه‌ین كو ل به‌ركرنا ماسكێ ببیته‌ حاله‌ته‌كێ سه‌رانسه‌رى و گشتگیر هه‌تا ل سه‌ر خه‌لكى بهێته‌ سه‌پاندن كو ده‌مامكێ ل به‌ر خوه‌ بكه‌ن وه‌كو رێیه‌كا خوه‌پارێزیێ ل هه‌مبه‌ر ڤێ نه‌خۆشیێ”.

“ره‌وشا ساخله‌میا دهۆكێ باشتره‌، به‌لێ ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ ناگه‌هینیت كو مه‌ترسى نینه‌”

ل ده‌ستپێكا دانوستاندنا ل گه‌ل رێڤه‌به‌رێ گشتیى یێ ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ ئاماژه‌ ب كاودانێن ساخله‌میێ یێن پارێزگه‌ها دهۆكێ كر و راگه‌هاند كو ره‌وشا ساخله‌میێ ب ره‌نگه‌كێ گشتى ل هه‌موو كوردستانێ و عیراقێ یا خرابه‌، رۆژ بۆ رۆژێ حاله‌تێن كۆرۆرنا ڤایرۆس د زێده‌بوونێ دانه‌، گه‌له‌ك ب له‌ز گه‌شێ دكه‌ت ژ به‌ر هندێ مه‌ترسى ئێكجار زێده‌تر لێ هاتیه‌، هه‌كه‌ ره‌وشا ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ هه‌ڤبه‌ر بكه‌ین ل گه‌ل پارێزگه‌هێن دى یێن هه‌رێما كوردستانێ و عیراقێ ره‌وشا ساخله‌میێ باشتره‌، به‌لێ ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ ناگه‌هینیت كو مه‌ترسى ل سه‌ر پارێزگه‌ها دهۆكێ نینه‌، نه‌خێر مه‌ترسى ل سه‌ر پارێزگه‌ها دهۆكێ ئێكجار زێده‌ بوویه‌، ئه‌ڤه‌ ژى ژ به‌ر چه‌ند ئه‌گه‌ران.
ئه‌گه‌ره‌ك ئه‌وه‌ كو هه‌كه‌ ته‌ماشه‌یى ده‌وروبه‌رێن پارێزگه‌ها دهۆكێ بكه‌ین، حاله‌ت گه‌له‌ك زێده‌بووینه‌ ب تایبه‌ت ل هه‌ولێر كاودان گه‌له‌ك خراب بووینه‌ و رۆژانه‌ چه‌ندین حاله‌ت دهێنه‌ تۆماركرن، هه‌روه‌سا حاله‌تێن مرنێ ژى ل وێ پارێزگه‌هێ هه‌نه‌، هه‌ردیسا ل سلێمانیێ ژى. ل مووسل و جهێن دى یێن عیراقێ، دیسا ل وه‌لاتێ توركیا. ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ دگه‌هینیت كو ره‌وش ل ده‌وروبه‌رێن دهۆكێ گه‌له‌ك یا خرابه‌.
د. نزار عسمه‌ت ده‌رباره‌یى ئه‌گه‌رێن زێده‌بوونا ژمارا تووشبوویێن كۆرۆنا ڤایرۆس زێده‌تر روونكر و گۆت: “قه‌ده‌غه‌یا هاتنوچوونێ ل ناڤبه‌را پارێزگه‌هان ژى سه‌دێ سه‌د نه‌بوویه‌، هێشتا بۆ چه‌ندین حاله‌تان هاتنوچوون هه‌یه‌، بۆ نمۆنه‌ بۆ بازرگانى و چه‌ندین حاله‌تێن دژى یێن تایبه‌ت ل ناڤبه‌را پارێزگه‌ها دهۆكێ و پارێزگه‌هێن دى یێن هه‌رێمێ و عیراقێ هه‌ر هاتنوچوون یا هه‌یى. هه‌كه‌ هه‌ڤبه‌ركیێ ل گه‌ل ژمارا نه‌خۆشێن مه‌ بكه‌ین ل پارێزگه‌ها دهۆكێ ژ هه‌یڤا بۆرى و هه‌تا ڤێ هه‌یڤێ 33 حاله‌ت هه‌بوون، به‌لێ ڤێ هه‌یڤێ ژمارا تووشبوویان گه‌له‌ك زێده‌ بوویه‌ كو گه‌هشتیه‌ 153 حاله‌تان، ئه‌ڤه‌ ژى وێ چه‌ندێ دگه‌هینیت كو مه‌ترسى ئێكجار زێده‌تر لێ هاتیه‌ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ”.

“چه‌ندین جاران مه‌ داخواز كریه‌ كو سنورێن پارێزگه‌ها دهۆكێ ل گه‌ل پارێزگه‌هێن دى یێن عیراقێ باشتر بهێنه‌ كۆنترۆلكرن”

ده‌رباره‌یى ئه‌گه‌رێ وێ چه‌ندێ كا بۆچى قه‌ده‌غه‌یا هاتنوچوونێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ نه‌هاتیه‌ راگه‌هاندن؟ رێڤه‌به‌رێ گشتى یێ ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ گۆت: “ژوورا ئۆپه‌راسیۆنان یا ل پارێزگه‌ها دهۆكێ هه‌یى و ئه‌و بڕیارێ دده‌ن، بێگۆمان بۆچوونا ساخله‌میێ یا سه‌ره‌كى یه‌، به‌رده‌وام ژى بۆچوونا ساخله‌میێ د ژوورا ئۆپه‌راسیۆنان دا به‌رچاڤ دهێته‌ وه‌رگرتن، جه‌نابێ پارێزگارى و قایمقام و داموده‌زگه‌هێن ئه‌منى و داموده‌زگه‌هێن په‌یوه‌ندیدار یێن هه‌ین كو هه‌ر ئێكێ بۆچوونا خوه‌ هه‌یه‌ بۆ چاڤدێریكرنا ره‌وشا نه‌خۆشیا كۆرۆنا ڤایرۆس، به‌رى بڕیارێ بده‌ین خه‌لك ل مالێن خوه‌ بمینن و قه‌ده‌غه‌یا هاتنوچوونێ رابگه‌هینین دڤێت زێده‌تر هه‌لسه‌نگاندنێ بكه‌ین دا بزانین پێدڤیه‌ رابگه‌هینین یان كاودان ل ژێر كۆنترۆلێ نه‌ و پێدڤى ناكه‌ت، به‌لانسێ رابگرین”. زێده‌تر گۆت: “ئه‌م ڤه‌كۆلینێ ل سه‌ر بابه‌تى هه‌موویێ ل ژوورا ئۆپه‌راسیۆنان دكه‌ین و پاشان ژى بڕیارێ دده‌ین”.
“مه‌ وه‌كو ساخله‌مى چه‌ندین جاران داخواز كریه‌ كو سنورێن پارێزگه‌ها مه‌ بهێنه‌ كۆنترۆلكرن ل گه‌ل پارێزگه‌هێن دى یێن هه‌رێمێ و پارێزگه‌هێن عیراقێ ژى، نه‌هێلن كه‌س بهێت هه‌كه‌ پشكنین بۆ نه‌هێته‌ كرن، هه‌ردیسان ئه‌ڤێن ژ پارێزگه‌هێن دى یێن عیراقێ ژى دهێنه‌ بهێنه‌ كه‌ره‌نتینكرن بۆ ماوێ دو حه‌فتیان، هه‌ردیسا مه‌ داخواز كریه‌ كو ئه‌و جهێن قه‌ره‌بالغ بهێنه‌ گرتن و رێكارێن ساخله‌میێ بجه بینن، لژنێن دووڤچوونا رێنمایێن ساخله‌میێ دكه‌ن زێده‌تر لێ بكه‌ن و زێده‌تر رێكاران بجه بینن دا كو ڤێ قووناغێ باشتر ده‌رباز بكه‌ین چونكو هه‌كه‌ هات و سوبه‌هى زێده‌تر گه‌شه‌ كر ل وى ده‌مى ب زه‌حمه‌ت دێ شێین رێگریێ ل خه‌لكى كه‌ین كو ل مال بمینن، چونكو خه‌لك گه‌له‌ك ما ل مال، د پێدڤى نه‌، نه‌شێن زێده‌تر ل مال بمینن و رێكاران ژى بجه نائینن، هه‌كه‌ حاله‌ته‌ك بهێته‌ پێش و دیار بیت كو نه‌خۆشى زێده‌تر به‌لاڤ بوویه‌ ب پشت راستى ڤه‌ دێ هنده‌ك رێكارێن دژوارتر گرینه‌ به‌ر” د. نزار عسمه‌ت وه‌سان گۆت.

“هه‌تا نها كاودانێن ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ د بن كۆنترۆلێ دایه‌”

د. نزار عسمه‌ت گۆتژى: “هه‌تا نها كاودانێن ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ د بن كۆنترۆلێ دایه‌، رۆژانه‌ پشكنینان ئه‌نجام دده‌ن بۆ خه‌لكێ دهۆكێ هه‌كه‌ ل جهه‌كى پشكنین پۆزه‌تیف بیت ئه‌وى خه‌لكى كه‌ره‌نتین دكه‌ن دا كو نه‌هێلین زێده‌تر به‌ىربه‌لاڤ بیت، به‌لێ هه‌كه‌ به‌لاڤبوونا كۆرۆنا ڤایرۆس ب ڤى ره‌نگى و وه‌سا ب له‌ز به‌لاڤ بیت كو نها ل هه‌رێما كوردستانێ هه‌یه‌ و یا به‌رده‌وام بیت، ب پشت راستى ڤه‌ كاودان ل دهۆكێ ژى دێ تێك چن و وى ده‌مى دێ مه‌ پێدڤى ب پشته‌ڤانیا زێده‌تر هه‌بیت بۆ كۆنترۆلكرنا كاودانان ل پارێزگه‌ها دهۆكێ”.

“ژمارا تووشبوویان ل دهۆكێ و پێدڤى و ده‌رمان”

سه‌باره‌ت ژمارا تووشبوویێن كۆرۆنا ڤایرۆس ل دۆكێ؟ رێڤه‌به‌رێ گشتى یێ ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ گۆت: “هه‌تا ئه‌ڤرۆ 186 حاله‌ت یێ ل دهۆكێ هه‌ین. ل پارێزگه‌ها دهۆكێ 155 حاله‌ت یێن چاره‌سه‌ر بووین و 31 كه‌س ژى یێن ماینه‌ د نه‌خۆشخان دا. ب ره‌نگه‌كێ گشتى ره‌وشا وان یا باشه‌ ژبلى سێ نه‌خۆشان كو ره‌وشا وان به‌ر ب دژواریێ ڤه‌ دچیت، خۆشبه‌ختانه‌ هه‌تا نها ل دهۆكێ كه‌سێ ژ ئه‌گه‌رێ كۆرۆنا ڤایرۆس گیانێ خوه‌ ژ ده‌ست نه‌دایه‌. ب ره‌نگه‌كێ رێك و پێك و ساخله‌م چاره‌سه‌رى بۆ نه‌خۆشان دهێته‌ كرن”.
هه‌روه‌سا ده‌رباره‌یى هه‌بوونا ده‌رمانان ژى دا زانین كو هه‌ر ده‌رمانه‌كێ پێدڤى بیت بۆ چاره‌سه‌ركرنێ ل دهۆكێ هه‌یه‌ و هه‌تا نها ده‌رمان یێن هاتینه‌ دابینكرن، كه‌رستێن پێدڤى بۆ خوه‌پاراستنێ ژى یێن هه‌ین بۆ نمۆنه‌ ده‌مامك و ده‌سك یان شیلد بۆ دكتۆر و كارمه‌ندێن ساخله‌میێ دا كو بشێن خوه‌ ب پارێزن.

“پێشینى بۆ پاشه‌رۆژا كاودانێن ساخله‌میێ و به‌لاڤبوونا كۆرۆنا ڤایرۆس ل دهۆكێ”

ده‌رباره‌یى پێشبینى بۆ ئاینده‌یى و ره‌وشا ساخله‌میێ ژ روویێ به‌لاڤبوونا كۆرۆنایێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ، رێڤه‌به‌رێ گشتى یێ ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ گۆت: “هه‌كه‌ سنوران باش كۆنترۆل بكه‌ن و و ژمارا پشكنینان زێده‌ بكه‌ین نه‌خۆش زووتر بهێنه‌ ده‌ستنیشانكرن و دێ باشتر چاره‌سه‌رى دهێته‌ كرن و ره‌وشا كۆرۆنا ڤایرۆس ژى دێ كۆنترۆل بیت، هه‌كه‌ خه‌لك زێده‌تر پێداگریێ بكه‌ت و پابه‌ندى رێنمایێن ساخله‌میێ ببیت ب ل به‌ركرنا ده‌مامك و ده‌ستكان و نه‌چوونا ناڤ جهێن گشتى و قه‌ره‌بالغێ د وى ده‌مى دا دێ ره‌وش یا كۆنترۆلكرى بیت و ب باشى شێین سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل كه‌ین، هه‌ڤدژى ڤێ چه‌ندێ هه‌كه‌ سنوران كۆنترۆل نه‌كه‌ت و هاتنوچوونا ناڤبه‌را پارێزگه‌هێن هه‌رێما كوردستان و پارێزگه‌هێن عیراقێ ل گه‌ل پارێزگه‌ها دهۆكێ زێده‌تر لێ بهێت و ژمارا پشكنینان وه‌كو پێدڤى نه‌بیت و خه‌لك پابه‌ند نه‌بیت دێ نه‌خۆشى به‌لاڤ بیت و ره‌وشا ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ ژى وه‌كو هه‌ولێر و سلێمانیێ لێ هێت هه‌كه‌ رێكارێن ساخله‌میێ بجه نه‌ئینن”.

“ساخله‌مى ب تنێ لایه‌نێ خۆپارێزى و كۆرۆنا ڤایرۆس نینه‌، به‌لكو به‌رچاڤكرنا لایه‌نێ ده‌روونى یێ خه‌لكى ژى دڤێت گرنگى پێ بهێته‌ دان”

د. نزار عسمه‌ت ژبلى پۆستێ وى وه‌كو رێڤه‌به‌رێ گشتى یێ ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ وه‌كو بسپۆریا وى ژى ده‌روونى یه‌، ئه‌وى د دانوستاندنا خوه‌ دا ئاماژه‌ ب كارتێكرنێن نه‌رێنى یێن كۆرۆنا ڤایرۆس كرن ل به‌ر ده‌روونێ كه‌سان، د وێ ده‌ربارێ دا گۆت: “مخابن چه‌ندین قه‌یرانێن ئێك ل دووڤ ئێكێ ل كوردستانێ په‌یدا بوون، قه‌یرانا نه‌خۆشى و ئه‌منى و شه‌رى و ئابوورى و هه‌روه‌سا ترسیان ژ نه‌خۆشیا كۆرۆنا ڤایرۆس چونكو پێشتر نه‌بوویه‌ و راگه‌هاندنێ گه‌له‌ك به‌حس لێ كریه‌، هنده‌ك جاران ژى گه‌له‌ك ب خراب به‌حس كریه‌، ل مالان ژى گه‌له‌ك دهێته‌ به‌حسكرن و دچیته‌ ناڤ هزرا زارۆیان و ئه‌ڤه‌ هه‌موو دبنه‌ ئه‌گه‌ر ئالوزى ئێكجار زێده‌ بن د ناڤ هه‌موو ئه‌ندامێن خێزانێ دا، ژ به‌ر هندێ ژى دبێژم ساخله‌مى ب تنێ لایه‌نێ خوه‌پارێزى و چاره‌سه‌ریا كۆرۆنا ڤایرۆس نینه‌، به‌لكو ل به‌رچاڤگرتنا لایه‌نێ ده‌روونى یێ خه‌لكى دڤێت ب هه‌ند بهێته‌ وه‌رگرتن و گرنگى پێ بهێته‌ دان چونكو هه‌كه‌ زێده‌تر ئالوزیا ده‌روونى هه‌بیت به‌رگریا له‌شى ژى كێم دبیت”.
هه‌روه‌سا گۆتژى: “بێگۆمان چه‌ند لایه‌نه‌ك هه‌نه‌ خه‌لك دڤێت پێداگریێ ل سه‌ر بكه‌ت یان گرنگیێ پێ بده‌ت ئێك ژ وان وه‌رزشه‌، خوارن، نڤستن، هه‌روه‌سا خوه‌گۆنجاندن ب ره‌نگه‌كێ ئه‌رێنى ژ روویێ ده‌روونى ڤه‌، هه‌روه‌سا پشته‌ڤانیا ده‌روونى یا ده‌وروبه‌ران بۆ وێ چه‌ندێ ئاستێ به‌رگریا له‌شى باش بیت ده‌مێ تووشتى نه‌خۆشیا كۆرۆنا ڤایرۆس دبیت”.

“وه‌كو رێڤه‌به‌ریا گشتى یا ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ وه‌سان دبینین كو پێدڤیه‌ هه‌موو ده‌مامكان ل به‌ر بكه‌ن”

د. نزار عسمه‌ت ئه‌و ژى گۆت: “وه‌كو رێڤه‌به‌ریا گشتى یا ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ وه‌سان دبینین كو پێدڤیه‌ هه‌موو ده‌مامكان ل به‌ر بكه‌ن، چونكو ل به‌ركرنا ده‌مامكێ دبیته‌ ئه‌گه‌رێ پاراستنا هه‌ردولا هه‌ر كه‌سێ ل به‌ركرى و هه‌ر كه‌سێ به‌رامبه‌ر ژى و دبیته‌ ئه‌گه‌ر كو رێژا به‌لاڤبوونا كۆرۆنا ڤایرۆس گه‌له‌ك كێم ببیت ئه‌ڤجا ب میكانیزم بگرنه‌ به‌ر دا خه‌لك ده‌مامكێ ل به‌ر بكه‌ت، چو سزادان بیت یان داخواز ژ خه‌لكى بكه‌ن ده‌مامكا ل به‌ر بكه‌ن یان ژى ده‌مامكا بۆ خه‌لكى دابین بكه‌ن دا كو بكه‌نه‌ به‌ر خوه‌، بۆ مه‌ وه‌كو ساخله‌مى گرنگه‌ خه‌لك هه‌موو ده‌مامكا بكه‌ته‌ به‌ر خوه‌ چونكو هه‌تا ڤاكسینا ڤى ڤایرۆسى په‌یدا نه‌بیت، دێ ل گه‌ل ڤایرۆسى ژین و باشترین خوه‌پاراستن ژى ل به‌ركرنا ده‌مامكى یه‌ دا كو ئێك و دو ب پارێزین”.

“پێشنیاز دكه‌ین ل به‌ركرنا ماسكى ببیته‌ حاله‌ته‌كێ سه‌رانسه‌رى ل كوردستانێ خوه‌ بهێته‌ سه‌پاندن ژى”

بێگۆمان ئه‌م پێشنیاز دكه‌ین ل به‌ركرنا ده‌مامكى ببیته‌ حاله‌ته‌كێ سه‌رانسه‌رى و گشتگیر هه‌تا بهێته‌ سه‌پاندن ژى بۆ خه‌لكى دژى وێ نه‌خۆشێ” رێڤه‌به‌رێ گشتى یێ ساخله‌میێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ وه‌سان گۆت.
د به‌رسڤان پرسیارا ئایا ل گه‌ل هندێ نه‌ وه‌كو ل هنده‌ك وه‌لاتێن جیهانێ كۆژمه‌كێ سزایى بهێته‌ دیاركرن بۆ ئه‌و كه‌سێن ل جهێن گشتى ده‌مامكێ نه‌كه‌نێ ل كوردستانێ ل ده‌مێ كره‌ سه‌پاندن؟ د. نزار عسمه‌ت گۆت: “نزانم ره‌نگه‌ وه‌رگرتنا غورامێ پیچه‌ك یا ب زه‌حمه‌ت بیت، به‌لێ چ میكانیزمه‌كێ دگرنه‌ به‌ر ئه‌و دڤێت لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار خواندنێ بۆ بكه‌ن”.

زێده‌تر نیشان بده‌

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *