سۆپاسيا نوشدار و كارمه‌ندێن ساخله‌ميێ دكه‌م كو ل ده‌مێن ته‌نگ و قه‌يرانێ بێ به‌رامبه‌ر خزمه‌ت كرى

شیاینه‌ بۆ دهۆكێ‌ نێزیكی 300 ملیار دیناران ب رێیا رێكخراوان بۆ پرۆژێن ساخله‌میێ‌ دابین بكه‌ین

دیدار، نیوار محه‌مه‌د سه‌لیم:
د. نزار عسمه‌ت، رێڤه‌به‌رێ‌ گشتی یێ‌ ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ د دیداره‌كێ‌ دا به‌حس ل چه‌ندین ته‌وه‌رێن گرنگ یێن سێكته‌رێن ساخله‌میێ‌ دكه‌ت. دده‌ته‌ دیاركرن كو هندی ژینگه‌ه یا پیس بیت، رێژا نه‌خۆشیان ژی دێ زێده‌تر بن و دده‌ته‌ خۆیا كرن كو ل ده‌مێ‌ قه‌یرانێ‌ ده‌زگه‌هێ‌ ئێكانه‌ ل سه‌ر ئاستێ‌ هه‌رێما كوردستانێ‌ و عیراقێ‌ هه‌موویێ‌ كو گازی جڤاكێ‌ نێڤده‌وله‌تی كری، رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ بوو. نه‌ڤه‌شارت ژی كو نها دهۆك پێدڤی ب 2400 نوشداران هه‌یه‌.

نه‌خۆشیا كۆرۆنایێ‌ مه‌ترسیه‌ بۆ سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ‌؟
د. نزار عسمه‌ت: نه‌خۆشیا كۆرۆنایێ‌ مه‌ترسی ل سه‌ر هه‌موو جیهانێ‌ دروست كریه‌ ژ به‌ر هندێ‌ ژی رێكخراوا ساخله‌میا جیهانی بارێ‌ نه‌ئاسایی ل سه‌رانسه‌ری جیهانێ‌ راگه‌هاندیه‌. ئه‌ڤ ڤایرۆسه‌ پێشتر ژ گیانه‌وه‌ران بۆ مرۆڤان دهاته‌ ڤه‌گوهاستن، نها یێ‌ ژ مرۆڤان بۆ مرۆڤان دهێته‌ ڤه‌گوهاستن. پێدڤیه‌ هه‌موو وه‌لات رێگریێ‌ بكه‌ن دا كو ئه‌و نه‌خۆشی نه‌چیته‌ د ناڤ وان دا. ژ به‌ر ڤێ‌ چه‌ندێ‌ ژی ل هه‌رێما كوردستانێ‌ وه‌كو پشكه‌ك ژ عیراقێ‌ هه‌موو پێرابوونێن خوه‌ وه‌رگرتینه‌، دا كو یا ئێكێ‌ نه‌هێلین بهێت و یا دویێ‌ ژی هه‌كه‌ هات دێ‌ چاوان سه‌ره‌ده‌ریێ‌ ل گه‌ل كه‌ین. مه‌ترسی یا هه‌یی ژ به‌ر كو هاتنوچوونا خه‌لكی ناهێته‌ كونترۆلكرن چ كه‌سانێن ناڤخۆ بن یان ژی كه‌سانێن بیانی بن و سه‌ره‌دانا چینێ‌ كربیت و سه‌ره‌دانا هه‌رێما كوردستانێ‌ بكه‌ن. ئه‌ڤه‌ ژی بوویه‌ ئه‌گه‌ر كو وه‌زاره‌تا ناڤخۆ و وه‌زاره‌تا ساخله‌میێ‌ چه‌ندین رێنمایێن تایبه‌ت ب ڤی بابه‌تی ڤه‌ ده‌ركرن ژ بۆ وێ چه‌ندێ‌ وه‌لاتیێن بیانی نه‌هێنه‌ ناڤ هه‌رێما كوردستانێ‌ و ئه‌ڤێن دهێن ژی گره‌نتیه‌كێ‌ ژێ‌ وه‌ربگرن و ل جهه‌كی راگرن هه‌تا كو پشت راست بن كو ئه‌و ڤایرۆس ل ده‌ف ڤان نینن و پاشان دشێن ده‌رباز ببن و بچنه‌ ناڤ وه‌لاتیان. ئێك ژ پێرابوونا بوویه‌ كو بشێین كۆنترۆلا ڤی ڤایرۆسی بكه‌ین و لژنێن بلند ژی ل سه‌ر ئاستێ‌ پارێزگه‌هان هاتینه‌ پێكئینان و دهۆك د ڤێ‌ چه‌ندێ‌ دا ده‌ستپێشخه‌ر بوویه‌، هه‌موو لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار تێدا پشكدار بووینه‌، چه‌ندین رێنما ژی هاتینه‌ ده‌ركرن بۆ هه‌ر لژنه‌كێ‌ كا دێ‌ شێن چ كه‌ن، دا كو بشێین ڤێ‌ نه‌خۆشیێ‌ كونترۆل بكه‌ین.

پێشتر ژی ده‌نگۆیه‌ك ل دۆر به‌لاڤبوونا نه‌خۆشیا به‌رزان هه‌بوو، ژماره‌كا وه‌لاتیان ژی گیانێ‌ خوه‌ ژ ده‌ست دا؟
د. نزار عسمه‌ت: پێشتر دگۆتنێ‌ ئه‌نفلۆه‌نزا به‌رازان، د راستی دا، ئه‌نفلۆه‌نزا وه‌رزی یه‌ و نێزیكی 30 حاله‌تان ئه‌ڤ ساله‌ ل دهۆكێ‌ هه‌بوون و چار كه‌سان ژیانا خوه‌ ژ ده‌ست دا. ئه‌ڤ ڤایرۆس ئه‌نفلۆه‌نزا وه‌رزی بوویه‌. ژ به‌ر هندێ‌ ژی هه‌ر حاله‌ته‌كێ‌ ئه‌نفلۆه‌نزایێ‌ ئه‌م ب رژدی وه‌ردگرین و چاره‌سه‌ریا وان دكه‌ین و بۆ وان هه‌موو كه‌یسان ژی چاره‌سه‌ری هاتبوونه‌ كرن. دیسا مه‌ ڤاكسین ژی هه‌نه‌ داخواز دكه‌ین ب تایبه‌ت ئه‌ڤێن مه‌ترسی ل سه‌ر ژیانا وان هه‌یی، وه‌كو زارۆ و ناڤسال ڤه‌ چوویی و سیسته‌مێ‌ به‌ره‌ڤانیا وان یێ‌ كێم بهێن و ڤاكیسنێ‌ وه‌ربگرن، به‌ری ئه‌ڤ نه‌خۆشیه‌ وان بگریت.

ناسایێ‌ دهۆك وه‌كو پیسترین ده‌ڤه‌رناساند، پیساتیا ژینگه‌هێ‌ چه‌ند كارتێكرن ل سه‌ر ره‌وشا ساخله‌میێ‌ كریه‌؟
د. نزار عسمه‌ت: مه‌ گه‌له‌ك دووڤچوونا وان راپۆرتان كر، مه‌ گوهداریا لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار كر، وه‌سان دیار دكه‌ن كو هه‌موو جه وه‌سان د پیس نینن، به‌لێ‌ وه‌سان ژی دیار دكه‌ن كو خه‌لكی گازنده‌ هه‌نه‌ ل سه‌ر پیسبوونا هه‌وایی، ئاڤێ‌ و ئاخێ‌. ئه‌م دبینین هه‌ر جۆره‌كێ‌ پیساتیێ‌ كارتێكرنا ئێكسه‌ر یا ل سه‌ر ساخله‌میا مرۆڤی هه‌یی. هندی ژینگه‌ه یا پیس بیت دێ‌ نه‌خۆشی زێده‌تر لێ‌ هێن. كارتێكرنێ‌ ل كۆئه‌ندامێ‌ هه‌ناسێ‌ و جگه‌رێ‌ و گولچیسك و هه‌موو جورێن دی یێن نه‌خۆشیان دكه‌ت، هنده‌ك جاران دبیته‌ ئه‌گه‌رێ‌ په‌نجه‌شێرێ‌ ژی.

تو نابینی پیسا ژینگه‌هێ‌ كارتێكرنێ‌ ل ڤایرۆسان دكه‌ت و ژینگه‌هه‌كا باشتر بۆ په‌یدا دكه‌ت و هه‌ر ئه‌ڤه‌ ئه‌گه‌ر بوویه‌ رۆژ بۆ رۆژێ‌ ئه‌ڤ نه‌خۆشیه‌ دژوار تر لێ‌ بهێن؟
د. نزار عسمه‌ت: نه‌خێر، هنده‌ك جۆرێن ڤایرۆسان د نیشانێن خوه‌ دا دژوارترن و هنده‌ك جاران سیسته‌مێ‌ به‌ره‌ڤانیا هنده‌ك نه‌خۆشان خوه‌ ل به‌ر ناگریت و نه‌خۆشی دژوار دیار دكه‌ت. ئه‌ڤه‌ ژی زێده‌تر ل ده‌ف وان دیار دكه‌ت یێن سیسته‌مێ‌ به‌ره‌ڤانیا وان یێ‌ له‌شی یا كێم.

ل گه‌ل قه‌یرانا دارایی پرۆژێن ستراتیژی یێن دهۆكێ‌ كو پێنج نه‌خۆشخانه‌بوون، هاتنه‌ راگرتن، به‌حسه‌ك هه‌یه‌ كو دووباره‌ كار د ڤان نه‌خۆشخانان دا بهێته‌ كرن؟
د. نزار عسمه‌ت: ئێك ژ تشتێن مه‌ گه‌له‌ك پێ‌ خۆش كو د ده‌مێ‌ خوه‌ دا ئاڤا بن، دانانا ژێرخانا ساخله‌میێ‌ بوو بۆ پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ ژ نه‌خۆشخانه‌ و بنگه‌هێن ساخله‌میێ‌ و سه‌نته‌رێن پێشكه‌فتی و پلانه‌كا ستراتیژی بۆ ڤێ‌ مه‌ره‌مێ‌ هاتبوو دانان كو ژ وان ژی ئاڤاكرنا پێنج نه‌خۆشخانان بوو. دو نه‌خۆشخانێن 100 ته‌ختی ل به‌رده‌ره‌ش و ئامێدیێ‌ و نه‌خۆشخانه‌كا 100 تایبه‌ت ب په‌نجه‌شێرێ‌ ل دهۆكێ‌ و نه‌خۆشخانه‌كا 300 ته‌ختی یا ژن و زارۆبوونێ‌ ل دهۆكێ‌ ل گه‌ل نه‌خۆشخانه‌كا 300 ته‌ختی یا هه‌وارهاتنێ‌. هه‌روه‌سا ژی دروستكرنا لابۆره‌كا گشتی ل گه‌ل رێڤه‌به‌ریا خۆپاراستنێ‌ یا هه‌ره‌ پێشكه‌فتی دا كو بشێین دووڤچوونا هه‌موو جورێن خوارنێ‌ و نه‌خۆشیان بكه‌ین و خه‌لكێ‌ خوه‌ ب پارێزین به‌ری نه‌خۆشی په‌یدا ببن. دیسا چێكرنا سه‌نته‌ره‌كێ‌ پێشكه‌فتی یێ‌ په‌نجه‌شێرا زارۆیان و چاندنا مه‌ژی. پێشتر مه‌ ئه‌ڤ پلانه‌ ب 20 ب 20 دانابوو كو ل سالا 2012ێ‌ هه‌تا 2020ێ‌ ب دووماهی بهێت. ب مخابنی ڤه‌ ئه‌م یێن گه‌هشتینه‌ 2020ێ‌ و نه‌شیاینه‌ وان پرۆژان ب جه بینین. ئه‌گه‌رێ‌ سه‌ره‌كی یێ‌ بجه نه‌ئینانا وان پرۆژان قه‌یرانا دارایی بوویه‌ كو ژ ئه‌گه‌رێ‌ وێ‌ قه‌یرانێ‌ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ‌ نه‌شیا وێ‌ بوودجا پێدڤی دابین بكه‌ت، ژ به‌ر كو حوكمه‌تا عیراقێ‌ بوودجا هه‌رێمێ‌ ببڕیت كو ل ڤێرێ‌ من دڤێت سۆپاسیا وان هه‌موو كارمه‌ند و نوشداران بكه‌م یێن ل ده‌مێ‌ قه‌یرانێ‌ به‌رده‌وام د كاری دابووین و بێ‌ كو هاریكاریا وان بهێته‌ كرن. ئه‌گه‌رێ‌ دویێ‌ قه‌یرانا دویێ‌ ژ ئه‌گه‌رێ‌ شه‌ری و قه‌یرانا مرۆڤی یا ب دووڤ شه‌رێ‌ ل دژی داعش دا، ل جهێ‌ ئه‌و پارێ‌ هه‌یی بۆ ڤان پرۆژان بچیت بۆ وێ‌ چه‌ندێ‌ دچوو بشێن سه‌ره‌ده‌ریه‌كا دروست ل گه‌ل قه‌یرانێ‌ بكه‌ین و نه‌هێلین ل ده‌مێ‌ قه‌یرانێ‌ سیسته‌مێ‌ ساخله‌میێ‌ ژ ناڤ بچیت. سه‌ره‌رایی كێمیا شیانێن دارایی، كێمیا شیانێن مرۆڤی، هه‌بوونا بناغه‌یه‌كێ‌ گه‌له‌ك خراب یێ‌ ساخله‌میێ‌، نه‌بوونا هێزا كاری، زیره‌كی و ژمارا پێدڤی.

ئه‌و كارێ‌ رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ كری كو خوه‌ ل ڤێ‌ قه‌یرانێ‌ راگرتی جهێ‌ شانازیێ‌ بوویه‌، نه‌ ب تنێ‌ شیایه‌ خوه‌ راگریت، به‌لكو چه‌ندین پێشكه‌فتنێن گه‌شه‌كرنێ‌ په‌یدا كرینه‌ د ماوێ‌ قه‌یرانێ‌ دا.

هه‌وه‌ گه‌له‌ك مفا ژ رێكخراوێن بیانی دیتیه‌ و شیانێن ته‌ گه‌له‌ك د به‌رچاڤن د ڤی واری دا، به‌رچاڤترین كارێن هه‌وه‌ د ڤی ماوه‌یی دا ل گه‌ل رێكخراوێن بیانی كرین، چ بوون؟
د. نزار عسمه‌ت: ئێك ژ ئه‌ركێن مه‌ یێن سه‌ره‌كی دروستكرنا په‌یوه‌ندیان بوو، دیسا ئینانا ژێده‌رێن زێده‌تر یێن ته‌كنیكی و دارایی بۆ رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ‌. ژ به‌ر كو به‌ری نها من ل گه‌ل رێكخراوا ساخله‌میا جیهانی كار كریه‌ و ئه‌ندامێ كارا یێ‌ دامه‌زراندنا گه‌له‌ك ژ رێكخراوێن جڤاكێ‌ مه‌ده‌نی بوویمه‌ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ و من ل گه‌ل گه‌له‌كان كار كریه‌ و تێگه‌هێ‌ كارێ‌ رێكخراوی ل ده‌ف من هه‌بووینه‌، ب رێیا تیمه‌كێ‌ گه‌له‌كێ‌ كارا و ئه‌كتیڤ، هه‌ر ژ ده‌ستپێكێ‌ مه‌ لژنه‌ك ژ رێكخراوێن جڤاكێ‌ مه‌ده‌نی یێن ناڤخۆیی و نێڤده‌وله‌تی دروستكر كا دێ‌ چاوان پشته‌ڤانیێ‌ ل رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میێ‌ كه‌ن. ب رێیا هه‌لسه‌نگاندن، ره‌خنه‌ گرتن، دانا پێشنیازان و ئینانا پشته‌ڤانیا دارایی و مه‌عنه‌وی بۆ رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ‌. ل ڤێرێ‌ من دڤێت سۆپاسیا وان هه‌موو رێكخراوان ژی بكه‌م كو گه‌له‌ك ل گه‌ل مه‌ د هاریكار و پشته‌ڤان بوون.

د ده‌مێ‌ قه‌یرانێ‌ دا ده‌لیڤه‌ چێبوو، په‌یوندیێن باشتر ل گه‌ل جڤاكێ‌ نێڤده‌وله‌تی چێكه‌ین. ل ده‌مێ‌ قه‌یرانێ‌ ده‌زگه‌هێ‌ ئێكانه‌ ل سه‌ر ئاستێ‌ هه‌رێما كوردستانێ‌ و عیراقێ‌ هه‌موویێ‌ كو گازی جڤاكێ‌ نێڤده‌وله‌تی كری، رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ بوو. هه‌تا نها ئه‌و گازیه‌ یا چاپكریه‌ و مێژوویا وێ‌ د سه‌ردایه‌، گرۆپێ‌ ئێكێ‌ یێ‌ ساخله‌میێ‌ ل سه‌ر ئاستێ‌ عیراقێ‌ ل دهۆكێ‌ هاته‌ دروستكرن ب پشكداریا 45 رێكخراوێن جڤاكێ‌ مه‌ده‌نی و رێكخراوێن ئونسێف و نێڤده‌وله‌تی. پاشان مه‌ ب فه‌ر دیت كارێ‌ خوه‌ رێك بێخین و ئاریشان ده‌ست نیشان بكه‌ین و پتر هاریكاریا ئێك و دو بكه‌ین و مفای ب باشترین ره‌نگ ژ ژێده‌ران وه‌ربگرین، ئه‌ڤێ‌ سیاسه‌تا مه‌ وه‌كر كو پتریا وه‌لاتێن كۆمه‌ك به‌خش و رێكخراو ل ڤێره‌ كار بكه‌ن، ئه‌گه‌ره‌كێ‌ دی ژی بۆ وێ‌ چه‌ندێ‌ د زڤری كو شه‌ر ل ڤێره‌ بوویه‌ و پتریا ئاواران ژی ل ڤێره‌ بووینه‌.

مه‌ وه‌كو رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ شیا باشترین خزمه‌ت ژ ڤان رێكخراوێن نێڤده‌وله‌تی وه‌ربگرین. مه‌ شیا ب هاریكاریا ڤان رێكخراوان قه‌یرانێ‌ ده‌رباز بكه‌ین. دیسا شیاین چه‌ندین ده‌ستكه‌فتێن باش بۆ سیسته‌مێ‌ ساخله‌میێ‌ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ په‌یدا بكه‌ین بۆ نمۆنه‌ هنده‌ك ژ رێكه‌فتنێن مه‌ ل گه‌ل ڤان رێكخراوان بۆ ئاڤاكرن و گه‌شه‌كرنێ‌ بووینه‌، نه‌بوو به‌رسڤدانا قه‌یرانان وه‌كو ل گه‌ل رێكخراوا ئایسپۆ یا ئیتالی به‌ری قه‌یرانێ‌ رێكه‌فتنه‌ك هه‌بوویه‌ كا دێ‌ چاوان شێت هاریكاریا مه‌ كه‌ت بۆ ب هێزكرنا سیسته‌مێ‌ ساخله‌میێ‌ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ و ب تایبه‌ت نه‌خۆشیێن ژن و زارۆیان و چاوانیا كێمكرنا رێژا مرنێ‌ ل ده‌ف ڤان دو ته‌خان. ئه‌م شیاین ب پشته‌ڤانیا وان چه‌ندین پێزانینێن نوو و راستڤه‌كرنا سیسته‌می و رێكارێن نوو و ئامیرێن نوو و دروستكرنا چه‌ندین جهێن چاڤدێریا چر و دروستكرنا به‌شێن نوو یێن نشته‌رگه‌ریا زارۆیان و به‌رفره‌هكرنا نه‌خۆشخانێ‌. ئه‌ڤه‌ هه‌موو ئاڤاكرنه‌ و به‌رسڤدانه‌ ژی بۆ قه‌یرانێ‌ ژی. گه‌له‌ك پرۆژێن دژی ل گه‌ل ڤێ‌ رێكخراوێ‌ هاتینه‌ ئه‌نجام دان.

دیسا رێكخراوا ساخله‌میا جیهانی ژ رۆژا ئێكێ‌ هه‌تا نها، وه‌كو ئێك خێزان، مه‌ كار كریه‌ ئوفیسێن وان ل ڤێرێ‌ نه‌ و كارمه‌ندێن وان ل گه‌ل مه‌نه‌ و د كۆمبوونێن مه‌ دا د ئاماده‌نه‌. مه‌ سیسته‌مه‌ك ژی دانا كو ئه‌م ل نه‌خۆشیێ‌ بگه‌ریێین ل به‌ری نه‌خۆشی بهێت، ئه‌ڤه‌ ژی بۆ ئه‌گه‌رێ‌ نه‌خۆشیێن وه‌كو كولێرایێ‌ و سوركا ل سه‌رانسه‌ری عیراقێ‌ به‌لاڤ بووینه‌، ل دهۆكێ‌ هه‌كه‌ سه‌رهلدابیت ژی حاله‌تێن گه‌له‌ك كێم بووینه‌ و نه‌بووینه‌ تایه‌ك كو به‌ربه‌لاڤ ببیت. ئه‌ڤه‌ ژی سیسته‌مه‌ك بوو مه‌ ب هه‌ڤكاری ل گه‌ل ساخله‌میا جیهانی شیا ڤی سیسته‌می ب دانین و دهۆكێ‌ ژ مه‌ترسیا ڤان نه‌خۆشیان ب پارێزین.

رێكخراوا جی ئای زێت، ده‌زگه‌هه‌كێ‌ حكومی یێ‌ ئه‌لمانی یه‌، ل ده‌ستپێكێ‌ هاتبوو پشته‌ڤانیا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ‌ بكه‌ت ل سه‌ر به‌رسڤدانا قه‌یرانان، به‌لێ‌ ل سه‌ر سێ‌ بۆ چار سێكته‌ران كار دكر، مه‌ وه‌كو ساخله‌می كار كر كو باشترین پشته‌ڤانی ژ ڤی ده‌زگه‌هی وه‌ربگرین. وان ژی ل گه‌ل مه‌، مه‌ پێكڤه‌ وه‌كو ئێك تیم كار كر و ئوفیسا وان ژی ل گه‌ل مه‌ بوویه‌. مه‌ كار ژ بۆ وێ‌ چه‌ندێ‌ كر كا دێ‌ چاوان شێین به‌رسڤا قه‌یرانێ‌ ده‌ین و پاشان ژی دێ‌ چاوان ژ قه‌یرانێ‌ به‌ر ب گه‌شه‌كرنێ‌ ڤه‌ چین و نها ئه‌م یێ‌ د قووناغا وێ‌ چه‌ندێ‌ دا دێ‌ چاوان ل پاشه‌رۆژێ‌ ل گه‌ل مه‌ بن بۆ گه‌شه‌كرنێ‌. ئه‌م شیاین ل گه‌ل وان بۆ جارا ئێكێ‌ ل سێمێلێ‌ پێشوازیا هه‌وارهاتنێ‌ بكه‌ین و هۆلێن نشته‌رگه‌ریێ‌ هه‌بن، بنگه‌هێ‌ گۆلان به‌رفره‌هكر و كره‌ نه‌خۆشخانه‌كا بچووك. شیاین چاڤدێریا چر ل نه‌خۆشخانا ئازادی ڤه‌كه‌ین ل گه‌ل به‌رفره‌هكرنا وێ‌. ژ به‌ر كو وان شیانێن دارایی نه‌بوون نه‌خۆشخانا هه‌وارهاتنا دهۆكێ‌ ئاڤا بكه‌ین، ئه‌م شیاین ب پشته‌ڤانیا وان نه‌خۆشخانه‌كا هه‌وارهاتنێ‌ ل دهۆكێ‌ د ناڤ نه‌خۆشخانا ئازادی دا بدانین و ژماره‌كا ئامیرێن پێشكه‌فتی یێن دابینكرین و نوشدار ره‌وانه‌ی ژ ده‌رڤه‌ كرن.

مه‌ یا شیایی هاریكاریێ‌ ژ گه‌له‌ك رێكخراوێن دژی ب ده‌ست خوه‌ ڤه‌ بینین وه‌كو یونسێف و یو ئێن ئێف پی ئه‌ی كو د وارێ‌ ژنان دا شیاین بۆ جارا ئێكێ‌ مه‌ سه‌نته‌ره‌ك بۆ چاره‌سه‌ریا رزگاربوویێن توندوتیژیا سه‌ر بنه‌مایێ‌ جێنده‌ری و سكسی و ته‌كست كرن ل سه‌ر رزگاربوویێن سه‌ر ده‌ستێ‌ داعش- توندوتیژیا سكسی. ئه‌ڤ سه‌نته‌ره‌ بۆ تشته‌كێ‌ گه‌له‌ك باش یێ‌ هه‌رێما كوردستانێ‌ و عیراقێ‌ و ل نێڤده‌وله‌تی ژی ده‌نگڤه‌دان هه‌بوو.

گه‌له‌ك رێكخراوێن دژی كو نه‌شێین ل ڤێرێ‌ به‌حس بكه‌ین، به‌لێ‌ ب ره‌نگه‌كێ‌ گشتی مه‌ شیایه‌ ل ڤی ماوه‌یی ب كۆژمێ‌ نێزیكی 300 ملیار دیناران خزمه‌تێن ساخله‌میێ‌ بۆ دهۆكێ‌ دابین بكه‌ین.

نوشدارێن پێدڤی ل به‌ر ده‌ست هه‌نه‌؟
د. نزار عسمه‌ت: ژمارا نوشداران گه‌له‌ك یا كێمه‌، گه‌له‌ك كێماسی یێن هه‌ین و كارمه‌ند ژی ب گشتی، ل هه‌مبه‌ر پیڤه‌رێن ناڤخۆیی و عیراقی و جیهانی گه‌له‌ك د كێمن هه‌كه‌ هه‌ڤبه‌ركیێ‌ ل گه‌ل هه‌ولێر و سلێمانیێ‌ ژی بكه‌ین، جوداهیه‌كا مه‌زن یا هه‌یی و بۆ دامه‌زراندنێ‌ غه‌دره‌كا مه‌زن ل دهۆكێ‌ دهێته‌ كرن. سیاسه‌تا دامه‌زراندنێ‌ ژی یا خه‌له‌ته‌ هه‌ر كه‌سه‌ك ل ده‌ڤه‌را خوه‌ بهێته‌ دامه‌زراندن و ل دهۆكێ‌ ژی كێم كه‌س دبنه‌ نوشدار. یا نها مه‌ هه‌یی رێژا چار نوشدارایه‌ بۆ 10 هزار كه‌سان یا دروست دڤێت مه‌ 14 نوشدار بۆ 10 هزار كه‌سان دڤێن. مه‌ پێدڤی ب زێده‌تر ژ 2400 نوشداران بۆ پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ هه‌یه‌. په‌رستار ژی مه‌ 10 په‌رستار بۆ 10 هزار كه‌سان یێن هه‌ین ب گۆره‌یی ستانده‌ردێن عیراقی دڤێت مه‌ 30 په‌رستار بۆ 10 هزار كه‌سان هه‌بن. مه‌ هه‌موو تایبه‌تمه‌ندی ژی نینن و ئه‌ڤه‌ ژی كارتێكرنێ‌ ل سه‌ر كوالێتیێ‌ دكه‌ت و پارڤه‌كرن ژی ئه‌گه‌ره‌.

بۆچی كه‌رتێ‌ تایبه‌ت و گشتی ناهێنه‌ ژێك جوداكرن؟
د. نزار عسمه‌ت: پرسیاره‌كا گه‌له‌ك د جهێ‌ خوه‌ دایه‌، مه‌ وه‌كو كابینا شه‌شێ‌ و حه‌فتێ‌ و هه‌شتێ‌ و یا نه‌هێ‌ ژی به‌ری ده‌ست ب كار بوونێ‌ بزاڤ كریه‌ ل سه‌ر هندێ‌ كار بكه‌ین، به‌لێ‌ ئه‌ڤ جودا كرنه‌ قووناغه‌كا درێژه‌، بڕیار دان ل سه‌ر جوداكرنێ‌ دشیان دایه‌ ئه‌ڤرۆ بیت، به‌لێ‌ بجهئینانا وێ‌ قووناغ پێ‌ دڤێن، چونكو هێزا كاری و شیانێن ئابووری ل به‌ر ده‌ست نینن. به‌لێ‌ هه‌كه‌ نها بڕیار بهێته‌ دان دشیان دایه‌ هه‌تا 10 سالێن دی كار بهێته‌ كرن چونكو پێدڤیی ب چه‌ند سیسته‌مایه‌ و راستڤه‌كرنا چه‌ندین قانوونایه‌ یێن په‌یوه‌ندی ب ساخله‌میێ‌ ڤه‌ هه‌یی. پێدڤیه‌ ئه‌ڤ هه‌موو كاره‌ پێكڤه‌ بهێته‌ كرن. هێزا كاری نینه‌ و ژێرخانا ساخله‌میێ‌ نینه‌ و ژێده‌رێن دارایی نینن و بیما ساخله‌میێ‌ ژی نینه‌ و قانوونێن سه‌ندیكایی راستڤه‌نه‌كرینه‌ ژ به‌ر ڤان ئه‌گه‌ران و چه‌ندین ئه‌گه‌رێن دی نه‌شیاینه‌ جودا بكه‌ین. ئیراده‌كا سیاسی و بڕیاره‌ك پێ‌ دڤێت كو بشێین هه‌تا 10 سالێن دی ژێك جودا بكه‌ین یان رێك بێخین بێ‌ ی كارتێكرنێ‌ ل هه‌ڤدۆ بكه‌ن.

په‌یڤا ته‌ یا دووماهیی؟
د. نزار عسمه‌ت: مه‌ بزاڤ كر هنده‌ك كارێن هێزا ل پارێزگه‌هێ‌ بكه‌ین ل سه‌ر هنده‌ك پلانێن ستراتیژی ل سه‌ر ژیواری و ئه‌ڤ هه‌لسه‌نگاندنه‌ ل 2012ێ‌ هاته‌ كرن به‌لێ‌ ژ به‌ر قه‌یرانێ‌ نه‌هاتنه‌ بجهئینان، به‌لێ‌ هیڤیدارم ل پاشه‌رۆژێ‌ بهێنه‌ بجهئینان و حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ‌ پشته‌ڤانیا دارایی یا وان پرۆژان دكه‌ت و ئه‌و كه‌سێ‌ ل پشت مه‌ دهێت به‌رده‌وامیێ‌ بده‌ته‌ ئه‌ڤ كارێ‌ مه‌ كری. داخوازا لێبۆرینێ‌ دكه‌م ژ هه‌ر كێماسیه‌كا مه‌ هه‌یی. ئه‌وا دشیان دابوویه‌ و ژ ده‌رڤه‌یی شیانا ژی مه‌ بزاڤ كریه‌ په‌یدا بكه‌ین و مه‌ كریه‌ و بێ‌ جوداهی. ئه‌ڤه‌ نه‌ ب تنێ‌ بۆ پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ ب تنێ‌ به‌لكو بۆ هه‌موو ئاوارێن رۆژئاڤا و مووسل ژی. حه‌ز تشته‌كن و شیان تشته‌كێ‌ دی نه‌، شیان تشته‌كه‌ و خواستا خه‌لكه‌كی ژی تشته‌كێ‌ دی بوویه‌. داخوازا لێبۆرینێ‌ دكه‌م ژ هه‌ر خه‌له‌تیه‌كا هه‌بیت یان كه‌سه‌ك زه‌ره‌رمه‌ند ببیت ژ كه‌رتێ‌ ساخله‌میێ‌. سۆپاسیا تێگه‌هشتنا خه‌لكێ‌ دهۆكێ‌ دكه‌م كو د هه‌موو كاودانان دا هاریكار بووینه‌ ل گه‌ل كه‌رتێ‌ ساخله‌میێ‌.

زێده‌تر نیشان بده‌

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *