قوتابی چ بكه‌ت دا د تاقیكرنان دا ب سه‌ركه‌ڤیت؟

خوارن و ڤه‌خوارن و خواندن و ره‌فتارێن قوتابی د چاوا بن؟

 

نۆش نیوز:

د.شه‌مال عه‌بدوللا بامه‌رنی، سه‌رۆكێ‌ پشكا بایولوجی ل كولیژا په‌روه‌رده‌ ل ئاكرێ‌ دیاركر كو یا ل سه‌ر خێزانێ‌ پێدڤیه‌ ژینگه‌هه‌كا ڤالا ژ شه‌ره‌نیخێ‌ بۆ قوتابیان په‌یدابكه‌ن داكو ئه‌وژی هه‌ڤپشك نه‌بن و بشێن هزرێن خۆ بكه‌ن و گۆت: خوه‌ ژ بیرئانێن ب كۆمی دوور بكه‌، ژبه‌ركو ئه‌ڤه‌ دێ‌ بۆ قوتابیان بنه‌ ده‌لیڤه‌یه‌ك پشكداریێ‌ د گه‌نگه‌شان دا بكه‌ن و دێ‌ خۆ ژ هزركرنا تاقیكرنێ‌ دوور كه‌ن.

دیاركر ژی كو یا فه‌ره‌ بۆ ده‌مێن درێژ روونشتی نه‌مینن، ژبه‌ركو ئه‌و دبیته‌ ئه‌گه‌ری َتووشبوونا قوتابی ب مه‌له‌لێ‌ و پاشی نه‌شێت هزرێن خۆ بكه‌ت و باشتره‌ ده‌م بۆ ده‌می خواندنێ‌ بهێلیت و لڤینێ‌ بكه‌ت ویا ژ هه‌موویێ‌ گرنگتر ده‌مێ‌ قوتابی دخوینیت، باشتره‌ موبایلێ‌ ب دائێخیت و دائێخستنا وێ‌ دێ‌ وی ژهزرێن ژده‌رڤه‌ دوور كه‌ت و پتر ب بابه‌تێن زانستی ڤه‌ دێ‌ هێته‌ گرێدان.
د.شه‌مال دیاركر ژی كو د خواندنێ‌ دا هنده‌ك خال پێدڤینه‌ ژوانژی:
1- یا پێدڤیه‌ ده‌رس هه‌موو بهێته‌ خواندن وه‌كو رۆژنامه‌یان، پاشی بابه‌ت بهێنه‌ پشككرن بۆ چه‌ند لقه‌كان، ژبه‌ركو زانینا هه‌ر پارچه‌یه‌كێ‌ دێ‌ گرێدای تێگه‌هشتنا بابه‌تی بیت.
2- یا گرنگه‌ ئه‌و تشتێ‌ تو دخوینی ب تشته‌كێ‌ راست ل ده‌وروبه‌رێن خۆڤه‌ گرێده‌ی، ژبه‌ركو ئه‌و دێ‌ پتر هزرا ته‌ ل بابه‌تی ئینیته‌ڤه‌ دتاقیكرنێ‌ دا، هه‌روه‌سان باشتره‌ پێزانینێن خۆ بكه‌یه‌ كه‌توار داكو ته‌ شیانێن بیرئانینا وێ‌ ل تاقیكرنێ‌ هه‌بن.
3- شێوازێ‌ خۆ یێ‌ تێگه‌هشتنێ‌ نه‌گوهۆره‌ دده‌مێ‌ تاقیكرنێ‌ دا، هه‌كه‌ تو ژوان كه‌سان بی ئه‌وێن ب ده‌نگه‌كێ‌ بلند دخوینی یان برێڤه‌ دچی و دخوینی، بلا شێوازێ‌ ته‌ یێ‌ تاقیكرنێ‌ ژی وه‌سان بیت داكو چ ترش بۆ ته‌ په‌یدانه‌بن.
تشتێ‌ هاتیه‌ زانین ژی ئه‌وه‌ كو قوتابی ژ تاقیكرنا د ترسن ژبه‌ركو ئه‌و هزر ل مال و كه‌س و كارێن خۆ دكه‌ت، ده‌وروبه‌رێن وی دبنه‌ ئه‌گه‌ر كو ئه‌و یێ‌ ئارام نه‌بیت، ژبه‌ركو گه‌له‌ك گرنگیێ‌ دده‌نێ‌ و دیسان قوتابخانێ‌ و ب تایبه‌ت قوناغێن دواناوه‌ندی ل به‌ر وی دكه‌نه‌ چیا، ئه‌ڤ چه‌نده‌ هزرێن نێگه‌تیف بۆ وی په‌یدادكه‌ن، یا ل سه‌ر قوتابی پێدڤی یه‌ ل ده‌مێ‌ تاقیكرنان خۆ ژ هه‌موو جورێن قه‌هوێ‌ و حه‌بێن خه‌وهاتنێ‌ دوور بكه‌ت، ژبه‌ركو ئه‌و دبنه‌ ئه‌گه‌ر كو پتر هشیار بمینیت و هزركرنا وی كێم دبیت و باشتره‌ خوارنا وی گه‌له‌ك یا باش بیت و تێر بنڤیت ژ (8) ده‌مژمێران كێمتر نه‌بیت و خۆ ژوان تشتان دوور بكه‌ت یێن كارتێكرنێ‌ ل كوئه‌ندامێ‌ ده‌ماران دكه‌ن و یاریێن ب مه‌ترسی نه‌كه‌ت و هنده‌ك راهێنانێن وه‌رزشی یێن سڤك ئه‌نجام بده‌ت ژبۆ به‌رفره‌هبوونا زه‌ڤله‌كێن وی.
سه‌رۆكێ‌ پشكا بایولوجی ل كولیژا په‌روه‌رده‌ دیاركر ژی كو د ماوێ‌ تاقیكرنادا دخوازیت قوتابی پیچه‌ك هزرێن خۆ بكه‌ت و هه‌ر تشته‌كێ‌ بۆ وی بێئارامیێ‌ په‌یدابكه‌ت ژخۆ دوور بكه‌ت و گۆت: باشتره‌ باب گه‌له‌ك گڤاشتنێ‌ ل زارۆیێ‌ خۆ نه‌كه‌ت و نابیت بێژیتێ‌ ژیانا ته‌ و مان و نه‌مانا ته‌ ب تاقیكرنان ڤه‌ گرێدایه‌ و هه‌كه‌ تو ئه‌نجامه‌كێ‌ باش نه‌ئینی دێ‌ كارتێكرن ل پاشه‌رۆژا ته‌ هێته‌ كرن.
سه‌باره‌ت خوارنێ‌ ژی دیاركر كو ماموستایێن ته‌كنولوژیا خوارنێ‌ هنده‌ك شیره‌تێن گرێدای خوارنێ‌ پێشكێشی قوتابیان دكه‌ن و خوارنا ساخله‌م رۆله‌كێ‌ مه‌زن هه‌یه‌ بۆ بیردانكا قوتابی، دانێ‌ خوارنێ‌ پێدڤی یه‌ یێ‌ وه‌سان بیت كو رێژا بیردانكا قوتابی ڤه‌گه‌رینیت داكو شیانێن هزركرنێ‌ هه‌بن.
گه‌له‌ك یا پێدڤیه‌ سپێده‌هیا پیچه‌ك تێشتێ‌ بخوی ژبه‌ركو ئه‌و دانێ‌ سه‌ره‌كی یه‌ و كاردكه‌ت بۆ زێده‌كرنا بزاڤا له‌شی و مێشكی و دڤێت خوارنا تێشتێ‌ تشته‌كێ‌ سڤك بیت و هه‌موو ژێده‌رێن خوارنێ‌ دناڤدا هه‌بن داكو رێژا شه‌كرێ‌ د خوینێ‌ دا بپارێزن و مێشكی ب بزاڤ بێخن بیردانكێ‌ ب هێزبێخن و باشتره‌ تێشت یا پێكهاتی بیت ژ كوپه‌كێ‌ شه‌ربه‌تێ‌ یان ئاڤه‌ماستێ‌ و هێكه‌كا كه‌لاندی و پارچه‌كا نانی و په‌نیری و دروسته‌ تو موره‌بایێ‌ و هنگڤینی بخوی دگه‌ل هنده‌ك زه‌رزه‌واتا وه‌كو خیار و باجانسۆركان و گێزه‌ران.
گه‌له‌ك گرنگیێ‌ ب خوارنا ماسیان و زه‌یتا زه‌یتونا بده‌ ژبه‌ركو ئه‌و بۆ مێشكی دباشن و هاریكارن بۆ خولا خویناوی و گه‌هاندنا ئوكسجینی بۆ سه‌رێ‌ مرۆڤی و دیسان ئه‌و كاردكه‌ن بۆ زێده‌كرنا هزرێن مرۆڤی.
ب هیچ ره‌نگه‌كی خوارنێن ب روین نه‌خۆ وه‌كو پێكهاتێن گوشتی و سانده‌ویچا و همبركه‌را و هه‌ر خوارنه‌كا ژ وی ره‌نگی ژبه‌ركو وان ده‌مه‌كێ‌ زور دڤێت هه‌تا هه‌رس دبن و كاردكه‌ن ئوكسجین ب زه‌حمه‌ت بگه‌هیته‌ مێشكی و كارتێكرنه‌كا نێگه‌تیف ل سه‌ر مێشكی دكه‌ن.
هه‌روه‌سا دیاركر ژی كو باشتره‌ قوتابی گه‌له‌ك شله‌مه‌نیان ڤه‌خوت وه‌كو ئاڤێ‌ و شه‌ربه‌تا سروشتی و شیری و خو دوور بكه‌ت ژ چایێ‌ و قه‌هوێ‌ و خوارنێن هێزێ‌ و چا و قه‌هوه‌ د پێكهاتینه‌ ژ گه‌له‌ك كافایینی و قوتابی زوو هشیاردبیت به‌لێ‌ هێزا مێشكێ‌ وی كێم دبیت و باشتره‌ جه‌نزه‌بیلی ب كاربینن ژبه‌ركو ئه‌و كاردكه‌ت بۆ زێده‌گه‌هاندنا خوینێ‌ بۆ مێشكی و هزرێن مرۆڤی سافی دكه‌ت و دیسان ب چ ره‌نگه‌كی ڤه‌خوارنێن غازی ب كارنه‌ئینه‌ و ل شوونا وان شه‌ربه‌تا سروشتی ب كاربینه‌ بۆ ڤه‌خوارنێ‌ و گۆت: خوارنێن وه‌كو هنگڤینی و قه‌سپا و موره‌با و شه‌ربه‌تا سروشتی هێز و چالاكیێ‌ دده‌نه‌ مێشكی و دێ‌ باش بیت بخوی.
د.شه‌مال ئه‌وژی دیاركر كو باشتره‌ قوتابی هه‌ر زوو هزر ل تێر نڤستنێ‌ بكه‌ی و زوو هشیارببی و ڤه‌كولینان دیاركریه‌ كو سپێده‌ باشترین ده‌مه‌ بۆ وه‌رگرتنا زانستی و ئومباركرنا پێزانینان دمێشكی دا و گۆتژی: هه‌موو ده‌مان هزر ل كێشانا هه‌وایه‌كی پاقژ بكه‌ و بزانه‌ مێشكێ‌ مرۆڤی پێدڤی ب گه‌له‌ك ئوكسجینی هه‌یه‌ و هه‌وایێ‌ پیس دێ‌ كارێ‌ مێشكی ئالوز كه‌ت.

زێده‌تر نیشان بده‌

حه‌مزه‌ ره‌زيكى

حه‌مزه‌ ره‌زیكی: ژدایكبوون 1974 ل سالا 1992ێ‌ وه‌ره‌ كارێ‌ رۆژنامه‌ڤانیێ‌ دكه‌ت ل ( رادیو، تێله‌فزیون، رۆژنامه‌، رۆژنامه‌ڤانیا ئه‌لكترونی). ل سالا 1995ێ‌ وه‌ره‌ ل راگه‌هاندنا رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ كاردكه‌ت. facebook:hamze mohammed ali

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *